Doręczenie komornicze - cel oraz cechy charakterystyczne

Doręczenie komornicze - cel oraz cechy charakterystyczne

Przedmiotem poniższego artykułu jest przybliżenie zagadnienia celu wprowadzenia regulacji dotyczących zobowiązania powoda do doręczenia pisma pozwanemu za pośrednictwem komornika oraz cech charakterystycznych tzw. „doręczenia komorniczego” w świetle znowelizowanych przepisów kodeksu postępowania cywilnego. 

        Wprowadzenie tzw. doręczenia komorniczego w projekcie zmiany kodeksu postępowania cywilnego z 2019 roku uzasadnia się potrzebą zapobiegania prowadzonej przez strony obstrukcji działalności organów wymiaru sprawiedliwości. Z założenia skuteczne doręczenie pierwszego pisma w sprawie powoduje uznanie za doręczone wszystkich kolejnych pism sądowych – łącznie z tymi, które wywołują potrzebę obrony swych praw przez stronę. Wielokrotnie jedyną podstawą oceny, czy pismo należy uznać za doręczone, jest adnotacja na dowodzie doręczenia – „drzwi zamknięte”. Doręczyciel pocztowy nie ma ani obowiązku, ani uprawnień do prowadzenia dochodzenia w celu ustalenia, czy i kto przebywa pod wskazanym adresem. Ocena, że przesyłka taka została doręczona, opiera się wyłącznie na oświadczeniu powoda.

Ponadto, w uzasadnieniu projektu zmiany kodeksu postępowania cywilnego z 2019 roku zwraca się również uwagę na liczne sytuacje, w których pierwsze pismo jest zwracane bez doręczenia. Zdaniem J. Bodio, autorki komentarza do art. 139¹ k.p.c. wynika to z tego, że część mieszkańców mniejszych miejscowości przebywa na stałe poza Polską, z reguły nie zgłaszając tego organom ewidencji ludności. Oceniając dopuszczalność uznania pisma za doręczone, sąd nie ma możliwości odróżnienia takiej okoliczności od sytuacji, w której pozwany uchyla się od udziału w postępowaniu. W uzasadnieniu projektu zmiany k.p.c. z 2019 zauważa się, że w takich sytuacjach sąd przywraca pozwanemu termin do złożenia środków zaskarżenia, tj. sprzeciwu od wyroku zaocznego, apelacji od wyroku, zarzutów bądź sprzeciwu od nakazu zapłaty. Z uwagi na to, że wniosek o przywrócenie terminu jest składany już w toku egzekucji, prowadzi to do sytuacji, w której niekiedy sądy prowadzą procesy fikcyjne, oparte na bezpodstawnym uznawaniu za doręczone pism, które w rzeczywistości nigdy nie dotarły do pozwanych.

W związku z powyższym, głównym celem niniejszej regulacji jest przyspieszenie postępowania poprzez wyeliminowanie tzw. fikcji doręczeń, co należy ocenić jako krok do zapewnienia pozwanemu rzeczywistych gwarancji procesowych. Zdaniem J. Parafianowicz, autorki komentarza do art. 139¹ k.p.c. zawartego w „Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie procesowe. Komentarz” pod redakcją O. M. Piaskowskiej (Warszawa 2020), wprowadzenie do kodeksu nowej formy doręczenia pierwszego pisma w sprawie może wprawdzie spowodować wydłużenie postępowania, jednakże prowadzić będzie także do wyeliminowania sytuacji, w których z uwagi na nieprawidłowości w doręczeniu będą istnieć podstawy do tego, aby pozwany ubiegał się na tej podstawie o uchylenie orzeczenia.

Projektodawcy upatrują remedium na unikanie procesów fikcyjnych w umożliwieniu doręczenia pisma przez komornika. W uzasadnieniu projektu zmiany k.p.c. z 2019 roku podkreśla się, że doręczenia komornicze są z reguły szybkie, pewne i stosunkowo tanie oraz dają szerszą informację co do faktycznego miejsca pobytu adresata niż doręczenia pocztowe. Istotną konsekwencją wprowadzenia do Kodeksu postępowania cywilnego art. 139¹ jest również zmiana w ustawie o komornikach sądowych.

Przepis art. 139¹ k.p.c. znajduje zastosowanie w przypadku bezskuteczności doręczenia pozwanemu pisma bezpośrednio lub per aviso, wyczerpania przez sąd przewidzianych w przepisach sposobów doręczenia pozwanemu pozwu lub innego pisma procesowego wywołującego potrzebę podjęcia obrony jego praw, jeżeli w sprawie nie doręczono mu wcześniej żadnego pisma i nie stosuje się fikcji doręczenia. W takim przypadku przewodniczący zawiadamia powoda, zobowiązując go do doręczenia pozwanemu pisma za pośrednictwem komornika, który ma ustalić adres pozwanego i dokonać doręczenia. W tym przypadku powód nie tylko został obciążony ciężarem zwrócenia się do komornika o doręczenie, ale także kosztami doręczenia komorniczego, z tym że te ostatnie podlegają późniejszemu rozliczeniu w ramach rozliczenia kosztów procesu.

Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz.U. poz. 771, 1443, 1669 i 2244 oraz z 2019 r. poz. 55 i 730; dalej: u.k.s.) komornik nie może odmówić wykonania doręczenia, jeżeli jest właściwy do jego podjęcia i zostało ono zlecone przez sąd, prokuratora, albo osobę zobowiązaną przez sąd do złożenia wniosku.

Warto zwrócić uwagę, że doręczenie komornicze dotyczy jedynie pism wszczynających postępowanie rozpoznawcze, tj. odpisu pozwu, wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego wraz z załącznikami oraz z zawiadomieniem o rozprawie, skargi o wznowienie postępowania oraz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Wskazany przepis, zgodnie z art. 759² § 2 k.p.c., nie ma natomiast zastosowania do doręczeń dokonywanych za pośrednictwem komornika w postępowaniu egzekucyjnym.

J. Parafianowicz w swoim komentarzu przypomina, że termin 2-miesięczny stanowi termin ustawowy, a zatem nie może być wydłużony na wniosek strony. Po jego bezskutecznym upływie sąd może na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. wstrzymać czasowo bieg postępowania. Nie można nadać sprawie dalszego biegu, jeśli na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda albo niewskazania przez powoda w wyznaczonym terminie adresu pozwanego lub danych pozwalających sądowi na ustalenie numerów PESEL, KRS, NIP lub niewykonania przez powoda innych zarządzeń oraz po bezskutecznym upływie wskazanego wyżej terminu.

W przypadku zawieszenia postępowania z powodu bezskutecznego upływu 2-miesięcznego terminu wyznaczonego przez sąd, zgodnie z art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c. postępowanie umarza się, jeżeli wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania nie zostanie zgłoszony w ciągu trzech miesięcy od daty postanowienia o jego zawieszeniu. Zdaniem M. Gutowskiego wyrażonym w Opinii Komisji Legislacyjnej przy Naczelnej Radzie Adwokackiej do projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego i niektórych innych ustaw z dnia 27 czerwca 2018 r. w razie niemożności doręczenia pozwu art. 139¹ § 2 k.p.c. normuje więc blokadę możliwości nadania sprawie biegu.

W kolejnym artykule postaram się przedstawić przesłanki zastosowania oraz ocenę tzw. „doręczenia komorniczego” wprowadzonego nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego, opisanego w powyższym artykule. 

Bibliografia:

• Bodio J., [w:] „Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian. Tom I i II” pod red. T. Zembrzuskiego; Warszawa 2020.
• Gutowski M., „Opinia Komisji Legislacyjnej przy Naczelnej Radzie Adwokackiej do projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego i niektórych innych ustaw” z dnia 27 czerwca 2018 r.
• Parafianowicz J., [w:] „Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie procesowe. Komentarz” pod red. O. M. Piaskowskiej; Warszawa 2020.
• Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych; Dz.U. poz. 771, 1443, 1669 i 2244 oraz z 2019 r. poz. 55 i 730.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego; Dz. U. 1964 Nr 43 poz. 296.