Wartość dowodowa i charakter procesowy opinii prywatnej

 Wartość dowodowa i charakter procesowy opinii prywatnej

Rozważania dotyczące wartości dowodowej i charakteru procesowego opinii prywatnej należy zacząć od próby jej zdefiniowania. Według poglądu dominującego w nauce, opinią prywatną jest każde oświadczenie, powołujące się na wiadomości specjalne, niepochodzące od biegłego powołanego przez sąd. Innymi słowy jest to wynik pracy rzeczoznawcy, który swoją ekspertyzę wykonuje na zlecenie stron, nie zaś na zlecenie organu procesowego, stąd inne jej określenia, takie jak: opinia pozaprocesowa, pozasądowa czy rzeczoznawcza.

W literaturze od dawna toczy się dyskusja na temat charakteru prawnego opinii prywatnej, zwłaszcza, że w świetle przepisów ustawy procesowej nie może być ona potraktowana jako dowód z opinii biegłego w rozumieniu art. 278 k.p.c. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 kwietnia 2002 roku przedstawia stanowisko, że opinią biegłego w rozumieniu art. 278 k.p.c. jest tylko opinia złożona przez osobę wyznaczoną przez sąd, a prywatne ekspertyzy opracowane na zlecenie stron, zarówno w toku procesu, jak i przed jego wszczęciem, należy traktować jako przedstawienie przez stronę jej stanowiska w sprawie z uwzględnieniem wiadomości specjalnych. Inne są zatem przesłanki uzasadniające sporządzenie opinii sądowej, inne zaś opinii prywatnej, której wykonanie strony zlecają zazwyczaj w celu zbadania opłacalności składania pozwu, bądź jako próby wyrażenia swojego sprzeciwu co do treści opinii sądowej. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 2011 r. stwierdził, iż przedstawianie przez strony prywatnych opinii jest coraz częstszym zjawiskiem procesowym. Jednocześnie orzekł, że stanowią one element materiału procesowego i jako takie powinny być udostępnione stronie przeciwnej.

W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 poz. 1469; dalej jako: ustawa nowelizująca) wskazano na bezsprzeczność praktycznych korzyści płynących z wykorzystania dowodów z opinii sporządzonej na zlecenie organu władzy publicznej w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę. Tym samym na podstawie nowo wprowadzonego art. 278¹ k.p.c. dopuszczono do użytku przed sądem, m. in. opinie sporządzone na zlecenie sądu w innej sprawie oraz wyłączono z dopuszczenia do użycia w sądzie opinie sporządzone na prywatne zlecenie strony. Autorzy projektu ustawy nowelizującej poczynili w uzasadnieniu trafne spostrzeżenie, że w przypadku pierwszej grupy opinii wymienionych wyżej „dowody, mimo że zostaną przeprowadzone poprzez zapoznanie się z dokumentem już zawierającym opinię, a nie poprzez jej bezpośrednie odebranie, stanowią opinie biegłych w rozumieniu przepisów postępowania, a wobec tego podlegają ocenie według zasad właściwych dla opinii. Natomiast opinie niemogące być dowodami z opinii pozostaną, jak dotychczas, uzasadnieniem twierdzeń strony co do faktów.” 

Wyrażone wyżej poglądy nie przekreślają jednak znaczenia opinii prywatnych. Bowiem, aby stanowiły dla sądu rodzaj przedstawienia przez strony stanowiska z uwzględnieniem wiadomości specjalnych, muszą zostać wpierw dołączone do akt postępowania. Jak zauważa Aleksandra Cempura opinie prywatne mogą stanowić fachowe poparcie zarzutów stawianych opinii sporządzonej przez biegłego sądowego, a z racji tego, że są sporządzane przez specjalistów, powinny prowadzić do podjęcia przez sąd decyzji o konieczności weryfikacji uprzednio złożonej opinii przez biegłego sądowego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, wyrażonym między innymi w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2010 roku, pozasądową ekspertyzę należy traktować jako część argumentacji faktycznej i prawnej przytaczanej przez stronę, która się na nią powołuje albo jako samodzielny środek dowodowy w postaci dokumentu prywatnego, stanowiący, że osoba, która ją podpisała wyraziła zawarty w niej pogląd. W wyroku z dnia 30 czerwca 2004 r. SN stwierdził, iż moc dowodu z dokumentu prywatnego ocenia sąd stosownie do zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 kpc, której wynikiem może być przyznanie lub odmowa waloru wiarygodności. Jednakże brak zaistnienia przesłanki złożenia jej do akt oraz powołania się na zawarte w niej twierdzenia i wnioski, a tym samym wykazania przez stronę intencji uznania jej za dowód w sprawie powoduje, że nie może być traktowana ani jako stanowisko strony, ani jako element materiału dowodowego, a kwestia wykorzystania jej przez biegłego leży w sferze oceny dowodów. Jeżeli zaś strona składa opinię prywatną z intencją uznania jej przez sąd za dowód w sprawie, istnieją podstawy do przypisania jej znaczenia dowodu z dokumentu prywatnego w rozumieniu art. 245 k.p.c., co oznacza, że pozasądowa opinia rzeczoznawcy stanowi jedynie dowód tego, że osoba, która ją podpisała wyraziła zawarty w niej pogląd, nie korzysta natomiast z domniemania zgodności z prawdą zawartych w niej twierdzeń.

Odnosząc się do wcześniejszego stwierdzenia, że kwestia wykorzystania opinii prywatnej niebędącej stanowiskiem strony ani elementem materiału dowodowego w sprawie przez biegłego leży w sferze oceny dowodów, należy przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego stanowiącego, że opinia pozasądowa, choć sporządzona przez stałego biegłego sądowego, nie stanowi dowodu w rozumieniu art. 278 i n. k.p.c. Niemniej jednak w judykaturze można dostrzec pogląd, zgodnie z którym przedstawienie przez stronę kwestionującą opinię biegłego sądowego, opinii prywatnej przeciwstawnej do ekspertyzy sporządzonej na polecenie sądu, stanowi uzasadniony argument przemawiający za koniecznością dopuszczenia przez sąd dowodu z opinii innego biegłego lub opinii uzupełniającej. 

Bowiem, jeżeli biegły powołany przez sąd opinię pozasądową kwestionuje – rzeczą sądu jest krytyczne rozważenie argumentacji obu opinii. W omawianym postępowaniu sytuacja przedstawiała się zgoła inaczej, bowiem to autor prywatnej ekspertyzy kwestionował treść i wnioski wynikające z opinii biegłego sądowego. Sąd orzekający przy okazji ponownej analizy materiału procesowego oraz środków dowodowych z racji wniesienia apelacji, rozważył argumentację obu stron. Wobec powyższego, próbę zakwestionowania przez stronę pozwaną istnienia zespołu pourazowego u powodów należy uznać za nieudaną, bowiem sporządzenie prywatnej ekspertyzy na zalecenie pozwanej oraz twierdzenia w niej zawarte nie stanowią dostatecznej przesłanki do zakwestionowania wniosków poczynionych przez biegłego sądowego na potrzeby wydanej opinii.

Bibliografia:

1. Cempura A., Kasolik A., Metodyka sporządzania pism procesowych w sprawach karnych, cywilnych, gospodarczych i administracyjnych, LEX 2020. 
2. Drozdowska U., Dopuszczalność wykorzystania tzw. opinii prywatnych w cywilnych procesach medycznych – uwagi na tle prawa pacjenta do dokumentacji medycznej, Białostockie Studia Prawnicze 2017 vol. 22 nr 2. 
3. Klich A., Dowód z opinii biegłego w postępowaniu cywilnym. Biegły lekarz, Warszawa 2016. 
4. Krakowiak M., [w:] Góra-Błaszczykowska A. (red.), KPC, t. I, wyd. 3, Warszawa 2019.
5. Misztal-Konecka J., Znaczenie tzw. opinii prywatnych dla postępowania cywilnego, „Monitor Prawniczy” 2013, nr 2.
6. Szelągowski A., Ocena dowodu z opinii biegłego, [w:] Strona internetowa Kancelarii Radcy Prawnego Adam Szelągowski w Łomży, 2016.
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 1969 r., sygn. I CR 140/69.
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 1988 r., sygn. II CR 312/88.
9. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2000 r., sygn. IV CKN 1383/00.
10. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2002 r., sygn. I CKN 92/00.
11. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2004 r., sygn. IV CK 474/03.
12. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2008 r., sygn. IV CSK 168/2008.
13. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2010 r., sygn. I CSK 544/09.
14. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. II CSK 323/10.
15. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., I UK 210/12.
16. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. II CNP 41/12.  
17. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013 r., sygn.  IV CSK 135/13.
18. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. IV CSK 275/14.
19. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. I UK 345/14.
20. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. I CSK 778/15.
21. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2017 r., sygn. III SK 49/16.
22. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2000 r., sygn. I CKN 1170/98.
23. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. III CSK 341/16.
24. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 3 sierpnia 2012 r., sygn. I ACa 217/12. 
25. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. I ACa 177/15. 
26. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 25 sierpnia 2015 r., sygn. III AUa 83/15. 
27. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2018 r., I ACa 692/16. 
28. Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy 3137).
29. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 nr 43 poz. 296 z późn. zm.). 
30. Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 poz. 1469).